ایران با ارائه یک طرح استراتژیک و دوراندیشانه به گروه نوظهور اقتصادهای بزرگ، بریکس (BRICS)، گامی قاطع در راستای تقویت همکاریهای علمی و کاهش وابستگیهای فناورانه برداشت. پیشنهاد ایران مبنی بر تأسیس شبکه مشترک آزمایشگاههای علمی میان کشورهای عضو بریکس، نه تنها یک ایده عملیاتی، بلکه یک نقشه راه برای دستیابی به عدالت علمی و دسترسی برابر به زیرساختهای پژوهشی است. این ابتکار که در نشست اخیر کارگروه زیرساختهای پژوهشی بریکس مطرح شد و با استقبال گرم و حمایت شرکتکنندگان مواجه گشت، نشاندهنده ارتقاء نقش محوری ایران در دیپلماسی علمی چندجانبه است.
ضرورت اقتصادی و استراتژیک برای بریکس
هدف اصلی این طرح، آنچنان که حسین افشین، معاون رئیس جمهور ایران، توضیح داد، متمرکز بر کاهش هزینههای پژوهش علمی و کاستن از شکاف فناورانه میان کشورهای عضو است. در دنیای امروز، توسعه فناوریهای پیشرفته و انجام پژوهشهای بنیادین نیازمند تجهیزات آزمایشگاهی بسیار گرانقیمت، پیچیده و خاصمنظوره است. این تجهیزات، که غالباً با ارزهای خارجی هنگفت تأمین میشوند، بار مالی سنگینی بر دوش بودجههای علمی کشورهای در حال توسعه میگذارند و گاهی دستیابی به آنها برای برخی از اعضا، عملاً غیرممکن است.
طرح ایران با محوریت استفاده مشترک از این تجهیزات پرهزینه، یک راهحل هوشمندانه و مؤثر اقتصادی ارائه میدهد. به جای اینکه هر کشور به صورت مجزا زیرساختهای موازی و گرانبها را ایجاد کند، شبکه مشترک، امکان اشتراکگذاری ظرفیتهای موجود را فراهم میآورد. این رویکرد به معنای صرفهجویی کلان در هزینههای سرمایهگذاری اولیه، نگهداری، آموزش نیروی انسانی متخصص و در نهایت، تسهیل دسترسی پژوهشگران کشورهای عضو به فناوریهای سطح بالا خواهد بود. این صرفهجویی نه تنها بودجههای ملی را آزاد میکند، بلکه سرعت پیشرفتهای علمی را نیز به طور چشمگیری افزایش خواهد داد.
مدل موفق ایرانی، الگویی برای همکاریهای جهانی
نکته قابل توجه در این پیشنهاد، اتکای آن به یک مدل ملی موفق است که در حال حاضر در داخل ایران با اثربخشی بالا در حال اجراست. شبکه آزمایشگاهی ملی ایران، یک سیستم یکپارچه است که ظرفیتهای آزمایشگاهی دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و حتی بخش خصوصی را در یک بستر واحد گردآوری کرده و دسترسی دانشجویان و پژوهشگران به تجهیزات پیشرفته را به صورت مدیریتشده و با هزینهای مناسب فراهم میکند.
این تجربه موفق داخلی، کشورهای بریکس را متقاعد کرده است که به طور جدی به بررسی جزئیات این مدل برای انطباق و بومیسازی احتمالی در مقیاس بینالمللی بپردازند. پتانسیل این مدل برای تبدیل شدن به یک استاندارد همکاری در گروه بریکس، فراتر از حوزه علمی است و میتواند به عنوان یک الگوی دیپلماسی اقتصادی در سایر زمینهها نیز مورد استفاده قرار گیرد.
از خلیج فارس تا شانگهای، ترویج دیپلماسی علمی
این طرح در خلأ صورت نگرفته است؛ بلکه بخشی از یک استراتژی کلانتر در سیاست خارجی ایران برای کاهش انحصار فناوری و ترویج همکاریهای منطقهای و جهانی است. ایران به طور مستمر و فعالانه، موضوع کاهش هزینههای فناوری از طریق همکاری را در پلتفرمهای بینالمللی مختلف مطرح کرده است.
سازمان همکاری شانگهای (SCO) یکی دیگر از بسترهای کلیدی است که ایران در آن حضور فعال دارد و مسائل مشابهی در زمینه همکاریهای فناورانه و علمی با آن مطرح شده است. مذاکرات قبلی با طرف چینی در این زمینه، زمینهساز شکلگیری ایدههایی برای همافزایی بینالمللی بوده است. علاوه بر این، در سطح منطقهای، ایران در حال توسعه همکاریهای بخش آزمایشگاهی با کشورهای حوزه خلیج فارس است که نشاندهنده تعهد این کشور به ایجاد ثبات و پیشرفت منطقهای از طریق ابزارهای علمی و فناورانه است.
دورنمای یک بریکس پلاس فناورانه
با توجه به وزن اقتصادی و جمعیت عظیم کشورهای بریکس (برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی و اعضای جدید)، تأسیس چنین شبکهای میتواند تأثیرات عمدهای بر توازن قدرت علمی و اقتصادی جهان داشته باشد. این شبکه صرفاً یک زیرساخت فیزیکی نیست، بلکه یک شبکه مغزها و یک ابزار دیپلماسی نرم خواهد بود.
با عملیاتی شدن این طرح، پژوهشگران کشورهای عضو میتوانند از راه دور به تجهیزات پیشرفته در مسکو، پکن، دهلینو یا تهران دسترسی پیدا کنند. این امر، نه تنها به تربیت نسل جدیدی از دانشمندان ماهر کمک میکند، بلکه زمینه را برای پروژههای تحقیقاتی مشترک در زمینههای حیاتی مانند انرژیهای نو، هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی و سلامت فراهم میسازد که میتواند پاسخگوی چالشهای مشترک جهانی از تغییرات اقلیمی تا پاندمیهای آینده باشد.
در نهایت، ابتکار ایران برای شبکه آزمایشگاهی بریکس یک پیام روشن دارد: در عصر جدید چندقطبی، قدرت تنها در اقتصاد و سیاست خلاصه نمیشود؛ بلکه در توانایی به اشتراک گذاشتن دانش و زیرساختها برای ایجاد یک آینده فناورانه عادلانهتر برای همه ملتها نهفته است.
منبع خبر : tvbrics.com
نظرات کاربران